بیانات حضرت آیت الله العظمی وحید خراسانی به مناسبت سالروز شهادت امام صادق علیه السلام
چهارشنبه22شوال1429هجری قمری87/8/1
بحث ما در اسم خدا بود.
اسماءالله دو قسم است:
یک قسم اسماء لفظیه و یک قسم اسماءتکوینیه.
امروز به مناسبت شهادت یکی از اسماء حُسنای تکوینیه بحث در این مطلب است و
این اسم حسنی همان کسی است که قبل از آمدن به این دنیا،
اسمش را رسول خدا معین کرد و
او را به صادق مسمی کرد.
این تسمیه بسیار عمیق است.
«یا ایها الذین امنوا اتقوا الله و
کونوا مع الصادقین».
آن صادقی که شخص اول عالم اسمش را صادق بگذاردکسی است که
مذهب امروز به نام او مزین است،
منتهی تأسف در این است که نه این مذهب شناخته شد و نه رئیس این مذهب.
اما[عظمت] این مذهب وقتی معلوم میشود که
تمام مذاهب مورد نظر واقع شود و با هم مقایسه شود
آن وقت روشن میشود که مذهب جعفری یعنی چه.
مالک بن انس شخصیتی است که شافعی-امام مذهب شافعیه-
در مورد مالک تعبیرش این است که
در میان علما مالک، نجم است.
این تعبیر شافعی است بالنسبه به مالک بن انس بن مالک،که
امام مالکیه و اعظم فقهای عامه در دار الهجرةاست.
ابو حنیفه که امام اعظم عامه است در مقابل مالک اینچنین است...
...این مطالبی که امروز گفته میشود،
فقط در حدّ افق فکر مثل فخر رازی است و یا شمس الدین ذهبی.
اگر اهل انصاف و کسانی که مستعدّ علم و حکمت هستند،
در این قسمت تأمل کنند خواهند فهمید که مطلب از چه قرار است.
تمام آنچه که الان گفته میشود در حدّی از استحکام است که
در ظرف 1400سال احدی نتواند در آن خدشه کند،
چون آنچه که الان میگویم، از زیر نظر امام المنقدین
-که در تاریخ عامه او اول منقّد است-
همه از زیر نظر او گذشته است.
در مقابل مالک،ابو حنیفه مثل صبی ای می نشست.
این هم وضع ابو حنیفه بالنسبه به مالک.
بعد از شافعی و بعد از امام اعظم عامه-ابو حنیفه- نوبت می رسد به احمد بن حنبل-امام حنبلیه.
این روایتی که الان می خوانم روایتی است که
احمد بن حنبل-امام مذهب حنبلیه و کل حنابله در حجاز و غیر حجاز-از سُریج بن نعمان، روایت میکند.
چون در این قسمت بحث با اعیان علماء عامه است
لذا بر طبق مسالک مقبول عند العامه حرف می زنیم.
این مرد کسی است که از شیوخ بخاری -صاحب کتاب صحیح- است،
یعنی راوی اول کسی است که صاحب صحیح بخاری از او روایت میکند.و
تعبیر اساطین رجال عامه نسبت به او این است که
"کان ثقة".اما چه ثقه ای؟ " ثقة عندهم".
شخص اول این است بعد از امام حنبلیه.
او از عبد الله بن نافع روایت میکند.
عبد الله بن نافع کسی است که باز تعبیر ذهبی در موردش این است که"صدوق".
او از مالک بن انس نقل میکند.
خوب اهل فن دقت کنند.
همه علماءعامه در سرتاسر ممالک اسلامی در این چند جمله تأمل کنند.
ببینند آیا به کجا منتهی میشود؟
اگر کسی به قرآن عقیده دارد و مؤمن به اسلام است
«الذین یستمعون القول فیتّبعون احسنه».
امروز روز مقایسه مذهب جعفری است با تمام مذاهب.
مستند ما در این حدّ از قوت است.
مالک چه گفت؟
آنچه احمد بن حنبل از آن شیخ بخاری و او از عبد الله بن نافع و او از مالک نقل کرد این است:
«الله فی السماء وعلمه فی کل مکان».
این متن حدیث است.این عین کلام امام الائمه ی عامه است:
خدا در آسمان است و علم خدا در هر مکان است.
این جمله باید تحلیل بشود: خدا در آسمان است.
نسبت بین خدا و بین آسمان میشود نسبت ظرف و مظروف.
هر ظرفی محیط است و هر مظروفی محاط است
در نتیجه آسمان میشود محیط،و خدا میشود محاط.
آسمان میشود ظرف،و خدا میشود مظروف.
اینجا باید فهمید مذهب یعنی چه؟
اینجا دنیا باید بیدار بشود که
اگر نبود زبان جعفر بن محمد و اگر نبود مذهب جعفری، اثری از توحید نبود و
نشانی از تسبیح[سبحان الله] و
خبری از تهلیل[لااله الاالله] و
تکبیر[الله اکبر] و
تحمید[الحمد لله] نبود.
بعد که این مطلب روشن شد، روشن میشود که
اگر او نبود خدا شناخته نمی شد.
"خدا در آسمان بود".این کلمه ای است که در سرتاسر دنیا،
اگر هزار فخر رازی سر از خاک بر دارند نمی توانند بگویند نیست.
این[کلمه] منقول ازاحمد بن حنبل است و آن هم به دو واسطه از شخص مالک بن انس،
آن مالکی که نزد شافعی ستاره آسمان همه علمای اهل سنت است.
آن مالکی که ابو حنیفه پیش او طفل دبستان است،
همچو کسی عقیده اش نسبت به خدا این است.
اگر خدا در آسمان است لازمه موجود متمکن در مکان، جسمیت است
پس باید خدا جسم بشود.
اگر جسم شد مرکب می شود.
خواه ناخواه هر جسمی یا مرکب است از ماده و صورت،و یا از اجزاء.
علی ای حال تجسّم مساوق است با ترکّب.
مرکب محتاج است به اجزاء.
اجزای مرکَّب محتاج است به مرکِِّب.
[بنابراین] خدای مالک از دو راه میشود گدا.
خدای مالک و خدای چهار مذهب،هم محتاج میشود به اجزاءو
هم محتاج میشود به مؤلّف اجزاء.
منقلب می شود خالق به مخلوق،و
منقلب میشود واجب به ممکن.
این نتیجه ی این است که خدا در آسمان است.
هر مظروفی در ظرف محصور است.در این تردیدی نیست.
اگر خدا در آسمان است خواه ناخواه محصور است به آسمان.
وقتی محصور شد، محدود است.
هر محدودی محتاج است و هر محدودی متناهی است.
باز منقلب میشود خالق به مخلوق،و
باز بر میگردد واجب به ممکن.
غوغایی است در اینجا ولی همین اندازه بس است.
جمله دوم:«علمه فی کل مکان».
خدا خودش در آسمان است اما علمش در همه جاست.
این کلمه یعنی چه؟
این کلمه تجزیه علم است از خدا.
خدا در آسمان است و علمش در همه جا!!!
[اینجا]سئوال میشود [ولی چه] کسی میتواند جواب بدهد؟
اگر کسی در سرتاسر دنیای اسلام قدرت دارد که
[بتواند] در مقابل این مطالب دم بزند،
بیاید اینجا تا مطلب یکسر بشود یا آن طرف و یا این طرف.
یا اینها هست یا نیست،
اگر هست، خدا در آسمان است و علمش در همه جا.
پس علم[او] جدا شد از ذاتش. و
اگر خدا عین علمش است پس خدا در همه جا است، نه در آسمان.
اگر خدا غیر علمش است پس ذات از علم جدا شد.
[بنابراین]در مرتبه ذاتش علم نیست.
[اگر در این مرتبه]علم نبود پس چیست؟ جهل است.
توأم شد خدای امام ائمه عامه با جهل و نادانی.
این است مذهب در تمام عالم اسلام:جدایی علم[خدا] از خدا.
سئوال میشود از مالک.سئوال میشود از ابو حنیفه. سئوال میشود از شافعی.
سئوال میشود از احمد بن حنبل،تو که
از افتخارات مالک این روایت را آوردهای، و
[سوال می شود] از شمس الدین ذهبی، تو که
اینقدر غوغا در دنیای عامه از جهت سیطره علمی بپا کردی:
"چه جواب می دهید؟"
اگر علم غیر از خدا شد[پس علمش]یا قدیم است و یا حادث.
همه اینها بین نفی و اثبات است.و
شقّ ثالث، غیر معقول است.
اگر قدیم است دو خدا لازم میآید:
یکی ذات،و یکی علم. و این شرک است.
واگر حادث است پس علم خدا قدیم نیست.
[بنابراین]خدا بود و علم نبود و بعد علم پیدا شد.
این علم از کجا پیدا شد؟
[آیا] خود خدا علم خود را به وجود آورد؟
فاقد شیئ، معطی شیئ نمیشود.
[آیا] غیر خدا علم خدا را به وجود آورد؟
پس علم خدا مخلوق غیر خدا است.
این است مذهب آنان.اما مذهب جعفری...
اینجا است که باید خون گریه کرد بر غربت این مذهب و بر غربت رئیس این مذهب.
چند کلمه بس است: "سبحان..."
آن بیان مالک بود و این بیان جعفر بن محمد است.
خوب دقت کنید. دیگر شرح لازم نیست.
چون قسمت عمده شما اساتید سطوح عالیه قم هستید و
قسمتی از شما هم اساتید خارج فقه و اصول هستید.
«سبحان من لا یعلم کیفه الا هو».
لا اله الا الله!!!
منزه است آن پروردگاری که نمیداند چگونه است او الاّ خود او.
نه هیچ پیغمبر مرسلی و نه هیچ ملک مقربی در این مرحله راه ندارد.
این است عظمت این مذهب.
"لیس کمثله شیئ و هو السمیع البصیر".
اینجا یک کلمه لازم است.
آن هم طرف گفتگوی من نه شیخ ازهر است [بلکه] طرف گفتگوی من، خود مالک ابن انس است.
طرف حساب من الان خود شافعی و خود ابو حنیفه و خود احمد بن حنبل است.
از آنها می پرسم و میگویم:یا خدا در آسمان است و یا نیست.
اگر در آسمان است...چنانکه خود شما اعتراف کردید،و
مثل ذهبی با آن دید تیزبینش نوشت.
اگر خدا در آسمان است خورشید [هم] در آسمان است
پس خورشید شد مثل خدا،و خدا شد مثل خورشید، [و حال آنکه] لیس کمثله شی.
این هم با عقل مخالف است و هم با وحی.
آیااین است مذهب و این است ملت و
این است معرفت به پروردگار عالم و آدم؟
[اما امام صادق فرمود:]«"لیس کمثله شیئ و هو السمیع البصیر"
لا یحدّ ولا یحس
ولا یجس ولا یمس
ولا تدرکه الحواس
ولا یحیط به شیئ».
چیزی به او احاطه نمیکند.
ای مالک سر از خاک بردار.
تو آسمان را محیط بر خدا کردی.
بیا و درس بگیر. ببین جعفر بن محمد چه میگوید.
«ولا یحیط به شیئ.
ان الله تبارک و تعالی لا یشبه شیئا
ولا یشبهه شیئ».
شق القمر میکند در هر جمله ای.
نه شبیه هست به چیزی و نه چیزی شبیه اوست.
«و کل...» غوغا اینجا است:
«و کل ما وقع فی الوهم فهو بخلافه».
آنچه که در وهم هر متوهمی و
آنچه که در عقل هر عاقلی و
آنچه که در درک هر مدرکی در بیاید آن مخلوق اوست و نه خالق آن.
او ذاتی است که در وهم نمیگنجد و در عقل نمی آید.
فقط عقل به آیات حکمت او و به نشانه های قدرت او و
به مقام اثبات او می رسد.
[البته ]این نیل در حد خروج از حد تعطیل و حد تشبیه است.
بعد مهم این است[که فرمود]:
«لم یزل الله عز وجلّ والعلم ذاته».
این است معنی معرفت.
آن میگوید: خدا در آسمان است و علمش آمد توی مسجد اعظم و
توی شهرها پراکنده شد. آن میگوید اینچنین ولی این می گوید:
«لم یزل الله عز وجل و العلم ذاته ولا معلوم».
وقت نیست که بگویم در این کلمات چه قدرتهایی نشان داد.
فکر کنید.آنچه که گفتم عصاره خداشناسی چهار مذهب بود و
آنچه که از امام ششم گفتم قطره ای بود از اقیانوس بی پایانی که
او در معارف الهیه آورد.
این مذهب او است و این توحید اوست.
شما اهل علم واهل فکر تأمل کنید در روایات او.
این انوار را به دنیا اضائه کنید.
قیاس بشود آنچه دیگران دارند با آنچه شما دارید.
مردانه به میدان بیایید.
مالک بن انس خودش میگوید:
چشم من در روزگار به صورت کسی نیفتادافضل از جعفر بن محمد.
این مذهبش اما نمونهای بود.
خودش کی بود؟
آن عقلی که آنجور فانی شد در معرفت الله،
آن اراده آنچنان محو شد در عبادت الله و در ارادة الله که
"ایاک نعبد و ایاک نستعین" آن اندازه گفت تا از گوینده این آیه شنید.
او اینچنین کسی است.
صفوان بن یحیی گفت:عُبیدی به من گفت که
زن من واهل من گفت:من آرزوی زیارت جعفر بن محمد را دارم.
گفتم: من[برای رفتن به این زیارت] چیزی در بساط ندارم.
گفت: من همه زیورم را میدهم، خرج سفر را آماده کن و مرا ببر به زیارت امام ششم.
گفت:من هم حلی و زیور این زن را وسیله سفر کردم.
وقتی رسیدیم نزدیک مدینه،اوافتاد و به حال احتضار در آمد.
من سراسیمه رفتم نزدامام.
پرسید:عبیدی حال تو چطور است؟
گفتم:آمده ام با اهلم برای زیارتت اما ماجرا این است.
فرمود:تو برای این قضیه غمگینی؟
گفتم:بله یا ابن رسول الله.
فرمود:الان برو، زن تو نشسته است و آن زن خدمتکار دارد فلان غذا را به کام او می گذارد.
ای قلب عالم و ای روح پیکر هستی...
گفت: سراسیمه حرکت کردم،و رفتم دیدم زن در کمال سلامت نشسته است و
همان طوری که او گفته بود، زن خدمتگزار هم همان غذا را به او می داد،
گفتم: ماجرا چیست؟
گفت: ماجرا این است: حال مرا دیدی. عزرائیل آمد تا روح مرا بگیرد، ناگهان
دیدم یک آقایی[با این نشانه ها] وارد شد.
[عبیدی]گفت: وقتی زن نشانه ها را گفت،
دیدم همان کسی است که من الآن از نزدش آمده بودم.
[زن] از لباس او و از خصوصیاتش گفت. گفت:
او وارد شد. تا وارد شد عزرائیل سلام کرد.
وقتی سلام کرد، آن آقا به عزرائیل فرمود:
مگر تو مأمور نیستی به اطاعت از ما؟
گفت: بلی ایها الامام.
تعبیر عزرائیل هم این بود: بله ای امام. من مامور به اطاعتت هستم.
فرمود: من به تو امر میکنم که
برو و تا بیست سال دیگر به سراغ این زن نیا.
این است خودش و آن هم مذهبش.
روز شهادتش باید این مملکت یکپارچه جعفر بن محمد بگوید و
باید حق این مذهب و رئیس این مذهب را به قدر میسور ادا کنند.
آن زن که زیورش را فروخت تا به زیارتش بیاید،اینجور جزایش را داد.
ای غزادارها در سرتاسر ممکلت ایران، اگر در روز شهادتش دستههای عزا را بیرون بیاورید و
برای غربت آن قبر خراب شده اش به سر و سینه بزنید
دعای او با شما چه خواهد کرد؟
اللهم ارحم الصرخة التی کانت لنا.